26 Ağustos 2026 admin

Bezdan Pit

Bezdan Çukuru, Bosna-Hersek’in kuzeybatısındaki Bihac şehrinin güneydoğusundaki Hrgar Dağı’nda bulunan birincil toplu mezardır. Alan, iki ila üç metre genişliğinde ve 85 metre derinliğinde doğal bir dikey mağaradır.

Toplu mezar, Bihac polisi suç müfettişi ve amatör tırmanıcı ve mağaracı Ermin Lipoviç’in Ağustos 1997’de fotoğraf ve video kamerayla Bezdan çukuruna inmesinin ardından ortaya çıktı. Hem mağara şaftına inişi hem de mağara tabanının özelliklerini fotoğrafladı ve videoya kaydetti. Mağara zemininde çok sayıda insan iskeleti kalıntısı ve kıyafet kalıntısının bulunduğu hem fotoğraflardan hem de video görüntülerinden açıkça görülüyordu.

Eylül ve Ekim 1997’de çukurdaki çöp katmanları arasında 83 cesedin kalıntıları bulundu. Altmış beş tanesinin kimliği tespit edildi. Çöplerin ve cesetlerin altında patlamamış cihazların bulunması nedeniyle mezardan çıkarma süreci birkaç kez durduruldu. Kurbanların tamamı erkekti ve 14 ila 65 yaşları arasındaydı. En yaygın ölüm nedeni birden fazla silah sesiydi.

Kurbanlar, Temmuz 1992’de Bosnalı Sırp Ordusu tarafından Ripac köyündeki IMT Traktör Servisi gözaltı merkezinde tutulan Ljutocka Vadisi’nden Boşnaklardı. Tanık ifadelerine göre cinayetler 15. Hafif Piyade Tugayı, askeri polis müfrezesi üyeleri ve yerel milis savaşçıları tarafından gerçekleştirildi. Kurbanlar gruplar halinde oraya götürüldü, idam edildi ve çukura atıldı.

Alan artık 1992 yazında öldürülen kurbanların anısına bir plaketle işaretlenirken, çukur bir anıt anıtla kısmen kapatıldı.

Bosnalı Sırp Ordusu’nun 15. Hafif Piyade Tugayı’nda eski bir askeri polis memuru olan Zeljko Stanareviç, Bosna devlet mahkemesi tarafından Bihac bölgesinde işlenen suçlardan dolayı 13 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme onu Hrgar köyü yakınlarında en az on Boşnak sivilin öldürülmesine katılmaktan suçlu buldu. Karara göre Stanareviç ve diğer altı Bosnalı Sırp Ordusu askeri, 24 Haziran ile Temmuz 1992’nin ilk yarısı arasında sivillerin gözaltına alındığı Ripac’taki traktör atölyesine gitti.

Daha sonra sivillerden en az on tanesi seçildi, bağlandı ve kamyonla Hrgar’a nakledildi ve öldürüldü.

Bir diğer eski Bosnalı Sırp Ordusu askeri Sasa Curguz da Bosna-Hersek’te Hrgar Dağı’ndaki suça karışmaktan suçlu bulundu ve 14 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Curguz, Ripac köyünden en az 11 mahkumun öldürülmesine katılmaktan ve Boşnak tutuklulara insanlık dışı davranmaktan suçlu bulundu. Karara göre Curguz ve diğer altı Bosnalı Sırp askeri, yakalanan en az 55 Boşnak erkeğin tutulduğu Ripac’taki IMT Traktör Servisi’ne geldi. Mahkumlar bir kamyona bindirilerek Bezdan çukurunun kenarına nakledildi. Bir asker hemen en az üç mahkumu öldürdü, ardından diğer iki asker de birkaç mahkumu bizzat öldüren Curguz’un talimatıyla cesetleri çukura attı.

Eski Bosnalı Sırp Ordusu askeri Dragan Dopudja, kalıntıları daha sonra Bezdan çukurunda bulunan Hrgar köyü yakınlarında en az dört mahkumu öldürdüğü iddiasıyla 2021 yılında Belgrad’da yargılanmıştı.

2020’de Interpol, Hrgar Dağı’nda savaş suçları işlediğinden şüphelenilen Gojko Borjan’ın tutuklanması çağrısında bulunan ‘kırmızı bülten’ yayınladı.

Hrgar Dağı’nda cesetleri Bezdan Çukuru’na atılan en az beş sivilin öldürülmesine katılmakla suçlanan eski Bosnalı Sırp Ordusu askeri polisi Nenad Bubalo’ya karşı açılan dava, onun ölümünün ardından 2021 yılında kapatıldı.